Logisch redeneren en respect voor ieders waarden: deze ideeën waren dé kern van de Verlichting in de zeventiende eeuw, toen de westerse wereld zijn deuren opende voor een intellectuele en revolutionaire denkbeweging. Verlichte denkers geloofden dat de mens zich moest laten leiden door onderzoek en kritisch denken, in plaats van uitsluitend door gevoel of religieuze dogma’s. Zij streefden naar vrijheid, gelijkheid en een samenleving gebaseerd op wetenschap in plaats van traditie en autoriteit.
Julie Deckers
Hoewel deze principes vandaag vanzelfsprekend zouden moeten zijn, zagen we de afgelopen jaren een toenemende druk op deze waarden vanuit uiterst rechts. Gelukkig lijkt er nu weer licht aan het einde van de tunnel. Een groen licht dat roept: “Het kan wél!”
Radicaal optimisme en campagne
D66 behaalde op 29 oktober een ongekend resultaat bij de Tweede Kamerverkiezingen en kreeg daarmee voor het eerst de formatie-touwtjes in handen. Wat vooral opviel, was de campagnestrategie van de partij: een strategie met een nadruk op positiviteit en een opvallende afwezigheid van kritiek op anderen.
In plaats van kiezers te mobiliseren door te polariseren of andere groepen weg te zetten, liet D66 zien dat verbinding en optimisme de krachtigste politieke middelen zijn. Deze houding sluit nauw aan bij het concept van rationeel optimisme, een levensvisie die sterk geworteld is in het gedachtegoed van de Verlichting. Rationeel optimisme betekent dat je positief naar de wereld kijkt, maar altijd op basis van rede, logica en feiten.
Het lijkt erop dat D66 haar nieuwe imago volledig heeft gebouwd rond dit radicaal optimisme. De partij profileert zich met leuzen als “de positieve krachten” en de inmiddels bekende slogan “Het kan wél”. Ook beschreef Rob Jetten Nederland als een land van optimisme. De campagne werd vrijwel volledig gedragen door deze herhaalde boodschappen en vormde zo een beschermend pantser van hoop en vooruitgang. Gelukkig voor D66 eindigde deze strijd in een duidelijke overwinning.
Angst als tegenstrategie
De campagnestrategie van D66 week sterk af van die van de coalitiepartijen uit het kabinet-Schoof. Deze partijen profileerden zich vooral met het woord “anti”: anti-moslim, anti-Den Haag of anti-migrant. Zij schetsen een beeld van een dreigend kwaad dat Nederland zou overnemen en speelden daarmee nadrukkelijk in op de emotionele en irrationele kant van de kiezer.
De PVV gebruikte bijvoorbeeld de leus “Nederland weer van ons”. Deze slogan creëert een onderscheid tussen een “wij” en een “zij” en werkt daardoor erg polariserend. Ook uitspraken als “Dit is uw land!” wekken angst door te suggereren dat Nederland iemand zou zijn afgenomen. Waar deze partijen kozen voor verdeeldheid en dreiging, koos D66 juist voor vertrouwen en toekomstgericht denken.
Standpunten en de Verlichting
Niet alleen in haar campagne, maar ook in haar inhoud sluit D66 aan bij de idealen van de Verlichting. Een duidelijk voorbeeld is het belang van onderwijs. Verlichte denkers behoorden tot de eersten die inzagen hoe cruciaal onderwijs is voor de ontwikkeling van een samenleving. Scholen moesten niet slechts disciplineren, maar vooral ontplooiing mogelijk maken. Met dezelfde insteek kijkt D66 ook naar onderwijs. Zo staat er in de “Sociaal-liberale Richtingwijzers” van de Mr. Hans Van Mierlo stichting: “Onderwijs is een belangrijk middel om het zelfregulerend vermogen en de eigen oordeelsvorming van mensen te ontwikkelen en stimuleren; om het kritische zelfbewustzijn te vergroten over de rol en positie van het individu in de samenleving”. En vorig jaar, na jaren van bezuinigingen, presenteerde D66 tijdens de verkiezingen het meest ambitieuze investeringsplan in onderwijs van alle partijen.
Ook het streven naar een directere democratie is diep geworteld in verlicht denken. Jean-Jacques Rousseau benadrukte het belang van de algemene wil: beleid zou rechtstreeks moeten weerspiegelen wat de meerderheid van de bevolking wil. Opmerkelijk genoeg was juist dit principe een van de belangrijkste redenen voor de oprichting van D66. Zo spreekt de Sociaal-liberale Richtingwijzers ook uit: Het begrip democratie staat centraal in ons denken en behelst meer dan een politieke ideologie of levensbeschouwing. Democratie is voor alles een mentaliteit, een bestuursvorm die verbonden is met respect voor de minderheid. Om te komen tot goede oplossingen met een breed draagvlak moeten ‘alle stemmen’ tellen”.
Optimisme en politieke beloftes
Toch zijn we er nog niet. Hoewel kabinet Jetten officieel rond is, blijft dit kabinet in een minderheid, wat betekent dat er toegevingen gedaan moeten worden. Het blijft daarom onzeker hoeveel van D66’s optimistische plannen daadwerkelijk overeind zullen blijven. Voorlopig rest ons slechts de hoop dat het radicaal optimisme meer is dan een slimme campagne slogan.
Als dat lukt, bewijst D66 dat de idealen van de verlichting niet alleen historisch erfgoed zijn, maar ook vandaag nog politieke kracht bezitten. En tot die tijd geldt maar één conclusie: positief blijven, want misschien kan het écht wel.
Artikelen van redacteuren vertegenwoordigen niet per se de mening van de DEMO of Jonge Democraten. Wil je reageren op dit stuk? Mail dan je reactie (max. 1000 woorden) naar redactiedemo@jongedemocraten.nl
