Tijdens het verkiezingsdebat dit jaar zei Rob Jetten over Fabers wetten: “Ze zijn prut! En dat is waarom we tegen hebben gestemd!” Rob O Rob, waar is dat sentiment nu?
Izabella Voortman
Twee maanden geleden lekte uit dat het kabinet onderdelen van Fabers eerder weggestemde asielwetten alsnog wil invoeren, alleen in een andere vorm. Een van die onderdelen is de strafbaarstelling van illegaliteit. Waarom dat een waanzinnig slecht idee is, zal ik hieronder haarfijn uitleggen.
Maar eerst: wat houdt strafbaarstelling van illegaliteit eigenlijk in? Illegaliteit betekent dat iemand zonder geldige verblijfsvergunning of Nederlands paspoort in Nederland verblijft. Dat brengt een hoop onzekerheid en onveiligheid met zich mee. Zo kun je bijvoorbeeld geen bankrekening openen. Daardoor ben je kwetsbaar voor uitbuiting, omdat je afhankelijk bent van de rekening van iemand anders om je geld te ontvangen. Met als gevolg dat je zomaar je geld kwijt kunt raken, omdat nergens wettelijk is vastgelegd dat het daadwerkelijk van jou is. Ook het huren van een woning is riskant. Zodra een verhuurder ontdekt dat je geen verblijfsdocumenten hebt, loop je een groot risico om direct uit huis te worden gezet.
Belangrijk om te beseffen is dat ongedocumenteerde mensen niet allemaal om dezelfde reden zonder papieren zijn. Sommigen zijn uitgeprocedeerde asielzoekers. Anderen zijn in Nederland geboren, maar hebben geen verblijfsrecht omdat hun ouders dat ook niet hadden. Weer anderen kwamen hier ooit studeren of werken, maar konden niet terugkeren naar hun land van herkomst door oorlog of omdat dat land inmiddels niet meer bestaat.
Deze papieren kooi zorgt voor veel schrijnende situaties. Toch vormen veel ongedocumenteerde mensen de onzichtbare ruggengraat van onze samenleving. Als je in een restaurant zit te eten, kijk dan eens wie achter in de keuken de afwas doet. Als je in een hotel overnacht, vraag je dan eens af wie iedere dag jouw kamer schoonmaakt. Zonder ongedocumenteerde arbeidskrachten zou een aanzienlijk deel van onze samenleving simpelweg stilvallen. Dat is iets waar we ons veel te weinig van bewust zijn wanneer we spreken over de strafbaarstelling van illegaliteit.
Voor mensen die vrezen dat ongedocumenteerden banen afpakken, is het goed om ook naar de feiten te kijken. Het aantal vacatures ligt al jaren ongeveer gelijk aan het aantal werkzoekenden. Natuurlijk verschilt het per persoon hoe makkelijk het is om werk te vinden, maar op dit moment is de arbeidsmarkt historisch krap. Het idee dat ongedocumenteerden massaal banen afpakken, wordt daardoor niet ondersteund door de huidige cijfers.
Daarnaast gaat strafbaarstelling in tegen fundamentele vrijheidsrechten. Iemand opsluiten, enkel omdat diegene hier verblijft, is een ingrijpende maatregel. Zeker wanneer iemand helemaal geen mogelijkheid heeft om terug te keren naar diens geboorteland. Bovendien roept het de vraag op waarom we mensen zouden willen opsluiten die juist proberen iets toe te voegen aan onze samenleving.
Sommige Nederlanders vinden dat mensen terug moeten naar hun land van herkomst omdat ze hier niet geboren zijn. Maar als iemand geen overlast veroorzaakt en probeert een beter leven op te bouwen dan in het land waar die vandaan komt, levert die persoon juist een bijdrage aan onze samenleving. Waarom zouden we zulke mensen tegenwerken door hen de gevangenis in te sturen?
Nog los van het principiële bezwaar is het ook praktisch nauwelijks uitvoerbaar. We kampen nu al met een tekort aan gevangeniscapaciteit en een tekort aan politieagenten. Ook de politiebond heeft zich kritisch uitgesproken over deze plannen.
Bovendien vergroot dit beleid de ongelijkheid. We leven helaas in een wereld waarin de plek waar je wieg heeft gestaan veel zegt over je economische kansen. Wanneer mensen proberen aan die achterstand te ontsnappen door in Europa te werken, kiezen wij ervoor hen te criminaliseren in plaats van hen de kans te geven een bijdrage te leveren. Daarmee maken we het nog moeilijker voor mensen om zich uit een economisch achtergestelde positie omhoog te werken. Dat ondermijnt onze toch al kwetsbare meritocratie.
Natuurlijk is er ook het argument dat we niet iedereen kunnen toelaten. Daar ben ik het mee eens, hoe graag ik ook zou willen dat het anders was. Maar mensen opsluiten helpt niet om hen daadwerkelijk te laten vertrekken. Juist daarom hadden we in Nederland ooit de bed-bad-broodregeling. Die bood mensen zonder verblijfsrecht tijdelijke opvang, zodat zij niet op straat hoefden te leven en tegelijkertijd begeleiding konden krijgen bij een eventuele terugkeer. Die regeling is door het vorige kabinet afgeschaft, waardoor de onzekerheid en onveiligheid voor mensen zonder papieren alleen maar groter is geworden.
Daarnaast is het ook helemaal niet wenselijk om iedereen die hier zonder papieren verblijft koste wat kost weg te sturen. Veel van deze mensen leveren immers dagelijks een bijdrage aan onze economie en samenleving.
Wat ik misschien nog wel het meest problematisch vind, is dat wij als linkse middenpartij nu een idee overnemen dat jarenlang vooral door extreemrechts werd uitgedragen. Daarmee wordt een mensonterend voorstel steeds normaler gevonden. Terwijl uit onderzoek en politieke ervaring keer op keer blijkt dat het overnemen van extreemrechtse standpunten niet leidt tot minder steun voor extreemrechtse partijen. Zolang we migranten blijven gebruiken als zondebok, lossen we niets op aan de woningnood, economische ongelijkheid of bestaansonzekerheid. Een land dat vooral op emoties wordt bestuurd, wordt uiteindelijk voor niemand prettiger.
We zouden ons veel meer mogen verdiepen in de situatie van mensen zonder papieren. Zeker nu D66 de grootste partij is, lijkt het mij niet meer dan logisch dat we kiezen voor een menselijker beleid. Naar mijn mening ben je Nederlander als je hier woont, je leven opbouwt en iets wilt bijdragen aan de samenleving. Niet uitsluitend wanneer je over een Nederlands paspoort beschikt. De politiek zou daarom mogelijkheden moeten creëren om mensen die bijdrage ook daadwerkelijk te laten leveren, in plaats van hen de gevangenis in te sturen. Daar schiet uiteindelijk niemand iets mee op.
Misschien is het veelzeggend dat ik de video waarin Rob Jetten Fabers wetten “prut” noemt inmiddels nergens meer kan vinden. Toch blijf ik zoeken, in de hoop dat onze premier ook zijn ruggengraat terugvindt. Zodat hij er niet alleen is voor de mensen die rechts stemmen, maar ook voor iedereen die een veilig en menswaardig Nederland wil, voor álle inwoners.
Artikelen van redacteuren vertegenwoordigen niet per se de mening van de DEMO of Jonge Democraten. Wil je reageren op dit stuk? Mail dan je reactie (max. 1000 woorden) naar redactiedemo@demoredactie
Bronnen:
- https://www.hartvannederland.nl/politiek/beleid/artikelen/politiek-asielmaatregelen-jetten-illegaliteit-ind-
dwangsommen - https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-arbeidsmarkt
- Foto: Verstrekt door auteur
